Reportage

Niet elke superfan hoort thuis in datzelfde gekke hokje

Hoe super voelen superfans zich nog?

Niet elke superfan hoort thuis in datzelfde gekke hokje

Het woord ‘fan’ komt van fanatiek, ontleend aan het Latijnse ‘fanaticus’. Een vurige ijveraar voor een ideaal. We kunnen niet ontkennen dat het woord nogal negatieve connotaties met zich meebrengt. Fans zouden geobsedeerde loners of dwaze en onstabiele personen zijn die blijven hangen in een soort van schemerwereld tussen realiteit en fantasie. Velen durven er zelfs niet voor uitkomen. Tijd voor een realistischer beeld van de superfan.

Voormalige televisiezender VT4 bracht in 2011 het programma ‘Superfans’ naar televisiekijkend Vlaanderen. In de tv-show volgden ze enkele fans van Vlaamse bekende figuren met onder andere de meisjes van K3, wielrenner Sven Nys en zanger Christoff. Het programma werd eerder uitlachtelevisie dan een portret van de superfan. Fragmenten van gillende fans en verzamelingen van cd’s en wielertruitjes gaven eerder een oppervlakkig beeld. Geen enkele keer werd getoond waarom iemand net zo’n grote fan is of welke emoties de artiest losmaakt. Daardoor werd het een spijtige bevestiging van de negatieve sfeer die rond het fenomeen hangt.

Media versterken stereotype

De media zelf houden het verstoorde beeld van de superfan dus mee in stand. Zo ondertitelde de VRT in Het Journaal een paar jaar geleden nog enkele gillende fans bij het concert van Justin Bieber als ‘gillende trezebezen’. Naast tv-programma’s doen sociale media en nieuwskanalen ook een spreekwoordelijk schepje bovenop de negatieve berichtgeving. Artikels waarin ‘de 17 zotste dingen die fans voor hun idool doen’ uitvoerig besproken worden, zijn natuurlijk niet voordelig voor het imago van zo’n fan. Alleen de gekste gevallen krijgen een prominente plek in de media, waardoor de rest van de fans bijna automatisch onder diezelfde noemer vallen.

“Veel mensen schilderen superfans op een obsessieve en redelijk mensonvriendelijke manier af.”

Superfans anno 2019 zijn niet meer zeldzaam genoeg om ze in speciale programma’s te steken, maar het aandeel dat openlijk uitkomt voor hun liefde voor een bepaalde artiest lijkt te dalen bij gebrek aan sociale aanvaarding. Arianna Bianchi (22) is sinds haar prille tienerjaren grote fan van popster Shawn Mendes. En dat mag iedereen wél weten, ondanks de kritiek die ze krijgt. Ze was al fan van Mendes nog voor hij zijn eerste album uitbracht. Maar het woord superfan wil ze dan weer niet op zichzelf plakken: “Het is echt niet zo dat iedereen zeventien posters van zijn halfnaakte fotoshoots ophangt in zijn of haar slaapkamer of hem achtervolgt naar zijn hotel voor een foto. Ik denk dat veel onwetende mensen en ook de media superfans juist op zo’n obsessieve en redelijk mensonvriendelijke manier afschilderen – al dan niet in hun hoofd.”

Arianna op de foto met haar idool Shawn Mendes.

Sociale media versterken community

Online media hebben fans van het eerste uur de kans gegeven om zich te verenigen over werelddelen en tijdzones heen. Die online communities zijn meer dan een verzameling van een horde gillende fans. Ze delen tips om je favoriete celebrity te spotten op het vliegveld en delen foto’s en filmpjes die mainstream media nog niet lieten zien. “Ik heb een Engelstalig Twitteraccount waar ik vooral fans op volg”, zegt Arianna. “Persoonlijk vind ik zo’n account leuk om op de hoogte te blijven van alles, je leert nieuwe mensen kennen én je ziet eigenlijk alleen maar dingen in je tijdlijn verschijnen waar je echt interesse in hebt.”

De vorming van zo’n community gebeurt heel snel en is een intens gebeuren. Fans van Lady Gaga worden steevast als Little Monsters aangesproken, Taylor Swift heeft een groep Swifties achter zich staan. Die naam wijst op een collectief, mensen die bij elkaar horen. Arianna zal gedurende de huidige tour van haar idool Shawn Mendes negen keer dezelfde show zien in zes verschillende steden. Onbegrijpelijk misschien voor buitenstaanders, maar een evidentie voor haar. “Zo’n concert is pure magie voor mij. Al die mensen, waarvan er veel ondertussen vrienden zijn geworden, die daar staan met hetzelfde doel. Dat geeft mij elke keer kippenvel.”

Arianna zal gedurende de tour van idool Shawn Mendes verschillende keren dezelfde show zien.

Steun in donkere momenten

Naast het groepsgevoel dat een artiest teweeg kan brengen, grijpen ook veel mensen in eenzame momenten naar muziek van hun favoriete artiest. Wanneer ze troost zoeken, kan een nummer veel betekenen. Dat schept een ongelofelijk persoonlijke band met de zanger of zangeres. “Ik grijp altijd naar muziek in donkere momenten. Bepaalde nummers hebben dan iets kalmerend en de woorden zijn vaak heel toepasselijk. Ik luister niet alleen naar muziek van Shawn Mendes, ook andere artiesten bekleden mijn Spotify-lijst tijdens emotionele momenten. Het gaat voor mij vooral om de muziek zelf, en niet om de componist ervan. Ik kan me niet inbeelden hoe mijn tienerjaren er zouden uitzien zonder die specifieke liedjes en woorden van mijn idolen.”

“Hij neemt echt de tijd om je te erkennen als persoon, niet enkel als fan”, zegt Arianna.

(On)bereikbaar

Edgar Morin schrijft in zijn boek ‘Les Stars’ over de godenstatus die sommige artiesten krijgen omwille van hun prestaties. Ze worden op een trapje hoger dan de samenleving geplaatst door de duizenden fans die achter hen staan. Door die status zijn ze onbereikbaar voor de ‘gewone’ mens. En toch krijg je door sociale mediaplatformen het gevoel dat je heel dicht bij je favoriete superster kan staan. De tweets en foto’s die ze posten, lijken rechtstreeks naar jou gericht, alsof ze van een vriend of vriendin zouden zijn.

“Hoewel de communicatie in één richting lijkt te gaan, houdt dat fans niet tegen om met hun idolen in interactie te treden.”

Dat vals gevoel van direct contact is iets dat in onderzoek terugkomt onder de naam para-sociale relaties. Reeds in 1956 onderzochten academici Horton en Wohl die eenzijdige communicatie die een gevoel van intiem contact geeft. Hoewel de communicatie in één richting lijkt te gaan, houdt dat fans niet tegen om met hun idolen in interactie te treden. “Shawn antwoordt af en toe op berichten van zijn fans, daardoor voelt het niet aan alsof hij wereldberoemd is. Hij neemt echt de tijd om je te erkennen als persoon, niet enkel als fan”, zegt Arianna. Hij noemt zijn fans ook niet bij dat specifieke woord, hij heeft het steevast over supporters en friends. “Wij zien hem als een 20-jarige gewone jongen, maar met een hele ongewone job.” (lacht)

Bubbel doorprikken

Superfans en hun (online) community zijn natuurlijk niet alleen maar rozengeur en maneschijn. De harde kern van de fanbase wordt gekenmerkt door een ongeziene toewijding naar de artiest toe. Dat kan gevaarlijk worden als de artiest in kwestie onder vuur komt te liggen door schandalen. Recent bracht Britse cineast Dan Reed de controversiële documentaire ‘Leaving Neverland’ uit over het seksuele misbruik door poplegende Michael Jackson. Mensen die zich als ‘echte fans’ bestempelen, geloven geen woord van de leugens over hun popidool. Dat is het gevaar van de bubbel waar mensen in leven. Net door de godenstatus kan het idool weinig misdoen en krijgt de term superfan opnieuw een negatieve bijklank zonder rekening te houden met superfans die niet zo ver zouden gaan.

“Net door de godenstatus kan het idool weinig misdoen en krijgt de term superfan opnieuw een negatieve bijklank.”

Die hard fans krijgen te maken met negativiteit omdat ze gereduceerd worden tot de stereotypen die we de dag van vandaag in de media te zien krijgen. In realiteit zijn het vaak mensen die urenlang in de rij staan om hun idolen aan het werk te zien. Ze zijn loyaal, werken hard om hun hobby te bekostigen en vinden steun binnen de fangemeenschap. “Ik leef heel hard in the moment en ik wil op mijn veertigste geen spijt krijgen van dingen die ik veel eerder had willen – of zelfs moeten doen. Ik heb echt het gevoel dat ik leef en doe wat ik graag doe. Dan begrijp ik persoonlijk gewoon niet dat er zoveel negativiteit kan hangen rond iets wat iemand anders oprecht gelukkig maakt”, geeft Arianna nog mee.

Foto boven: Istock

Schrijf je reactie

Caro heeft als studente Journalistiek de pen op de juiste plaats. Met een achtergrond in Communicatiewetenschappen beweegt ze zich als een vis in het water door verschillende mediakanalen. Ze houdt van zonsondergangen, Thais eten en af en toe een melige film waar ze zeker niet bij moet wenen. Ze staat open voor verschillende topics, binnen en buiten haar comfortzone.

Lees verder in Mensen

Colofon

Adres Redactie

Toko Space t.a.v. Charlie Magazine
Statiestraat 139
2600 Antwerpen