Gedacht

Geschoren apen

Waarom het tijd is voor structuur in plaats van hiërarchie

Zijn onze managers werkelijk belangrijker dan onze vuilnismannen? Naar aanleiding van een aantal experimenten concludeerde Rutger Bregman dat een staking van vuilnismannen dramatische gevolgen zou hebben, terwijl die van een manager nagenoeg zonder impact zou blijven. Desondanks kijken we naar onze managers alsof het heiligen zijn en naar vuilnismannen alsof het de zorgenkindjes van onze maatschappij zijn.

Eeuwenlang hebben we ons laten wijsmaken dat nederigheid een deugd was en hiërarchie een zegen. We gingen massaal biechten en kochten aflaten om de goedkeuring van onze leiders te krijgen. Gelukkig zijn we vandaag van ‘goden en priesters’ bevrijd en kijken we lekker vrijgevochten met een Coca-Colaatje naar de Kardashians na onze zware werkendag. En onze kinderen leren we dat veel dingen zo zijn “omdat ik het zeg”, wat zoveel betekent als: “Jij hoort niet na te denken, dat doe ik wel voor jou.” Jaren later kom ik die zin nog steeds tegen. Soms letterlijk en soms in verdoken, demagogische termen, maar altijd ingegeven door de hogere hiërarchische positie die hij of zij ten opzichte van mij inneemt. Stiekem, héél stiekem, verschilt de structuur van de kerk misschien toch niet zo gek veel van onze hedendaagse hiërarchische samenleving. Onze hiërarchische piramide is volgens mij al een even lepe truc om mensen nederig en gehoorzaam te houden.

Nu, ik begrijp heus wel waarom bepaalde mensen op bepaalde posities staan. Sommigen weten nu eenmaal meer over cijfers of grafieken en anderen zijn beter met hun handen of hebben meer verantwoordelijkheidszin. Maar wat ik niet snap, is het waardeoordeel dat wij daaraan geven. Waarom is het ene talent meer waard dan het andere? Ik ben zo in mijn korte leven al angstaanjagend veel mensen tegengekomen met een totaal gebrek aan geweten, die op de meest invloedrijke posities staan. Ik vind het dan ook moeilijk om te geloven dat zij meer waard zijn dan ik.

Wat is een aannemer zonder zijn werkman die de steen legt, en wat is een H&M zonder arbeider die de kleren stikt?

Of wat maakt van iemand überhaupt een waardevol mens? De job die hij doet en de status die hij heeft, of de manier waarop hij naar de wereld kijkt? Is hiërarchie nog wel legitiem als het delegeren van een taak, minstens even belangrijk is als de effectieve uitvoering van die taak? Want wat is een aannemer zonder zijn werkman die de steen legt, en wat is een H&M zonder arbeider die de kleren stikt? Mensen met enorme huizen belonen we met nederigheid en ontzag, terwijl we onze minder bedeelde medemens straffen met medelijden of desinteresse. Wanneer ik bijvoorbeeld uit de blinkende BMW van mijn ex stap, reageren mensen anders op mij dan wanneer ik uit de Fiat van mijn moeder struikel die in een straal van acht kilometer naar natte hond stinkt en waarvan de carrosserie bijeen wordt gehouden met zilveren duct tape. Eerlijk: de erkenning die samenhangt met zo’n statussymbool, blijft voor mij complete waanzin. Omdat kuisvrouwen, CEO’s, dansers of winkelbedienden allemaal janken als ze hun kleine teen tegen de tafelpoot aanknallen en masturberen wanneer niemand het ziet. In essentie zijn we allemaal dezelfde banale, geschoren apen. Ik weiger daarom te kijken naar de wereld in termen van status, hiërarchie, in termen van ‘hoger’ of ‘lager’.

Volgens mij is dat ook de grootste denkfout van onze hedendaagse samenleving: dat iemand meer of minder waard zou zijn op basis van wat hij kan of heeft. Wat een mens of een mensenleven waard is, kan toch nooit iets te maken hebben met welke studies, welke achtergrond of welke spullen die heeft? Ik geloof dat dit hiërarchisch denken en kijken naar onszelf en elkaar, de moeder van alle kwaad is, zowel binnen onze eigen cultuur als tussen de verschillende culturen. Sommigen beschouwen zelfs kleurlingen als ondergeschikt of vrouwen als minderwaardig! Gelukkig kennen we ondertussen de gevaren van racisme en seksisme al wel. Maar hoe noemen we het vooroordeel dat we hebben op basis van iemands sociaal-maatschappelijke status? Waarom zouden we alle mannen en vrouwen in de wereld niet als gelijken behandelen? Want – I don’t want to burst your bubble, maar – de CEO moet ook naar z’n aambeien gaan zoeken in de spiegel en z’n neuskeutels discreet proberen wegwerken. Dus kunnen we de wereld, de mensen, de maatschappij dan niet zien als één complementaire, horizontale lijn, zonder connotatie, zonder waardeoordeel?

Waarom zouden we alle mannen en vrouwen in de wereld niet als gelijken behandelen? Want de CEO moet ook naar z’n aambeien gaan zoeken in de spiegel.

Ik vraag me namelijk echt af hoe de wereld eruit zou zijn als we onze maatschappelijke status zouden evalueren naar welke menselijke waarde die heeft. Welke beslissingen zouden we dan nemen? Wie zou wat precies waard zijn? Is de steenrijke manager van een miljoenenbedrijf die rete-chagrijnig thuiskomt en haar man steevast bekogelt met frustraties en vuile was, meer waard dan de man die er gelukkig van wordt om het huishouden te runnen? Of is de gladde vent in pak die ons mismaakte idealen aansmeert in de vorm van peperdure crèmes of onethische aandelen, ongezonde hamburgers of afstompende pulp, werkelijk meer waard dan iemand die ons voorziet van een handgemaakte schoen waar die geen hol aan verdient? Misschien zou de manager wel dolgraag dadels willen gaan plukken in Tunesië of de gladde vent geiten willen melken op een berg in Zwitserland. Helaas pindakaas, geluk of ethiek zijn op vandaag niet relevant voor onze maatschappelijke waarde. Dus gaan we allemaal gezellig voor die trap ‘hoger’ op de zogenaamde ladder van het leven. Ongeacht hoe groot het ongeluk of de tumor die we ermee opdoen ook is.

Ik geloof dat hiërarchie verdeelt en structuur verbindt. Dat hiërarchie paralyseert en structuur activeert.

Volgens mij is het niet hiërarchie die onze maatschappij draaiende houdt, maar zijn het net onze verschillende talenten die van ons een succesvol ras hebben gemaakt. Psycholoog en psychoanalyticus Paul Verhaeghe zegt naar aanleiding van zijn nieuwe boek Autoriteit: “De traditionele organisatiestructuur was top-down en piramidaal, de nieuwe is bottom-up en horizontaal.” Ik geloof ook dat het tijd is om onze verticale hiërarchie te vervangen door een horizontale structuur: een duidelijke taakverdeling volgens ieders talent, zonder waardeoordeel over die verschillende talenten of taken. Want ik geloof dat hiërarchie verdeelt en structuur verbindt. Dat hiërarchie paralyseert en structuur activeert. Ik geloof eigenlijk tout court dat het tijd is om te verbinden in plaats van verdelen.

Wat is ons excuus eigenlijk om hiërarchisch te blijven kijken naar de wereld en elkaar? Fuck me running, ik weet het echt niet. Maar wat ik wel weet is dat ik uit de grond van mijn hart hoop dat mijn kleinkinderen zullen lachen als ik vertel dat wij ooit geloofden dat geschoren apen in maatpakken en cabrio’s gelijk hadden en mensen in overalls op een aftands fietske niet.

Beeld: Istock

Schrijf je reactie

7 reacties
  • Lieve en moedige redactie, weten jullie wat ik persoonlijk heel erg zou appreciëren? Een koppeling naar LinkedIn. Komaan, lukt dat?
    Kus, Anja

  • Mooi zelfstandig denkwerk en een degelijk artikel. Je bekijkt wel enkel een van de symptomen, niet de oorzaak of grotere plaatje. Doe jezelf een plezier en lees met een open geest ‘Prometheus Rising’ door Robert Anton Wilson. Een eindeloze reeks aan extreem relevante ‘ah-ha’ en ‘oooooh’ momenten gegarandeerd.

    Wat je terloops ook vergeet is dat de CEO de vuilnisman kan vervangen, en niet omgekeerd. De impact is ook anders. Je hebt 2 a 3 vuilnismannen en een vuilniswagen nodig om een geografisch beperkte zone van vuilnis te ontdoen. Je hebt een CEO nodig om de volledige machine van vuilophaling en verwerking te laten draaien. 999/1000 vuilnismannen hebben niet de nodige capaciteiten om het systeem waarbinnen ze werken uit te denken, en het vervolgens ook draaiende te krijgen. Daar zit het verschil. Is de CEO als mens intrinsiek meer waard dan de vuilnisman? Neen. Is de functie van CEO voor het ecosyteem van de menselijke samenleving meer waard? Jazeker. Steve Jobs’ en Bill Gates’ worden nu eenmaal niet bij de bosjes geboren, in tegenstelling tot potentieele vuilnismannen.

    De vuilnismannen kunnen inderdaad staken, maar niet voor lang meer. In de zeer nabije toekomst krijg je een vloot zelfrijdende vuilniswagens die de vuilnismannen volstrekt overbodig maken. Uitgedacht door een CEO, uiteraard. En het zullen niet alleen de vuilnismannen zijn. Conservatieve voorspellingen stellen dat 50% van alle jobs tegen het eind van de 2020’s geautomatiseerd zal zijn. Minder conservatieve, en waarschijnlijk accuratere voorspellingen geven een cijfer van 75% of meer.

    Riot while you still can. Clock is ticking.

    • trijnewijn says:

      Een CEO zal er voor erg weinig tussen zitten als vuilnis automatisch opgehaald wordt hoor. Dat zal niet de verdienste zijn van een of andere CEO, maar van een heleboel wetenschappers, ingenieurs en technici. Jobs en Gates zijn daar trouwens perfecte voorbeelden van, want ondanks het populaire beeld van hen, zijn zij niet diegenen die revolutionaire software schreven, maar diegenen die er een publiek voor vonden en het niet bepaald erg vonden om de eer op te strijken…

  • Anja says:

    Schitterend!

  • Elke says:

    Heel mooi en terecht artikel! Ik schreef dit weekend voor De Morgen een artikel over hoe kunstenaars ook lager behadeld worden t.o.v. andere beroepen (http://elkewambacq.org/2015/08/24/een-samenleving-zonder-cultuur-is-dood-epiloog/ ). Ik was echt geschokt van de zure en gemene reacties die mensen gaven op de sociale media over de minderwaardigheid van hun bestaan. Nog veel werk aan de winkel in elk geval om wederzijds respect te winnen tussen verschillende functies.

  • kim says:

    U heeft zonet het grootste probleem waarmee ons Vlaamse onderwijssysteem kampt, blootgelegd! Misschien kent u deze man al? Paulo Freire

  • Amen!
    Ik denk vaak in dezelfde termen wanneer ik mensen neerbuigend zie doen. Want wat ben je als dikbetaalde CEO als niemand meer de kapper wil zijn die je haar fatsoenlijk houdt? Of de ober die je in je favoriete restaurant bedient? Of de garagist die je dikke bolide weer aan de praat krijgt? Of de vuilnisman die er voor zorgt dat je afval niet ligt te stinken voor de deur van je villa?
    Sommige mensen zijn vergeten waar ze zelf vandaan komen, vergeten dat de wereld draait omdat iedereen zijn plaats heeft in het radarwerk.
    Is de grote baas er een weekje niet, merkt misschien niemand het op. Maar wat gebeurt er als er plots een week geen kassiersters zijn in de supermarkt? Of geen kuisvrouwen op kantoor? Of als de loodgieter met de noorderzon verdwenen lijkt net wanneer je waterleiding springt?
    Ik heb het grootste respect voor mensen die zulke jobs uitoefenen, want ze maken mijn leven een pak makkelijker… wat van een baas niet altijd gezegd kan worden (ook al heb ik zelf gelukkig wel leuke managers).

Emilie Plouvier studeerde in 2012 af aan het RITS en won met haar eindwerk ‘La femme, c’est nous’ de Canvas Lichtpunt-prijs voor ‘Beste documentaire’. Inmiddels heeft ze begrepen dat er voor haar in creativiteit, net zoals in de liefde, niet zoiets bestaat als De Ware: ze werkt met tekst en beeld, voor (online) kranten, magazines of televisie. Haar passie is het zien, horen en (na)vertellen van menselijke verhalen. Op Charlie doet ze een wereldverbeterende poging om mensen dichter bij zichzelf en elkaar te brengen.

Lees verder in Wereld

Zonder jou geen Charlie!

Kom bij de leukste club van het internet en krijg:

  • 2 bookzines per jaar, Charlie goodies en toegang tot alle online artikels.
  • En het allerbelangrijkste: de wetenschap dat je bijdraagt aan een stem die nodig is!

Ik word lid!

50
Vrienden van Charlie

Ook Charlie friend worden? Stuur een mail voor info naar sophie@charliemag.be

Colofon

  • Hoofdredactie Jozefien Daelemans
  • Chef redactie Selma Franssen
  • Marketing & partnerships Sophie Docx
  • Art Direction & fotografie Sarah van Looy Carmen de Vos Sandra Mermans
  • Design & code Birdseye design
Adres Redactie

Toko Space t.a.v. Charlie Magazine
Statiestraat 139
2600 Antwerpen