interview

“Het is mijn doel om de levenslessen van Nelson Mandela verder uit te dragen”

Zelda la Grange was jarenlang de rechterhand van Nelson Mandela

“Het is mijn doel om de levenslessen van Nelson Mandela verder uit te dragen”

Vandaag is het Internationale Nelson Mandela dag. Zelda la Grange was negentien jaar lang de persoonlijke assistente van de eerste zwarte president van Zuid-Afrika. Redactrice Elizabeth Van Den Bergh hielp Zelda la Grange haar Ted Talk voor TedxFlanders voor te bereiden. De dag erna zaten ze samen voor een kop koffie en een goed gesprek. Foto’s: Evy Raes

Zelda la Grange groeide op als een dochter van de apartheid, een conservatief en racistisch regime in het Zuid-Afrika van de twintigste eeuw. Niets in haar jonge jaren wees erop dat zij president Nelson Mandela’s meest trouwe en geliefde rechterhand zou worden nadat zij in 1994 in de presidential office ging werken. In 2015 schreef ze haar boek ‘Good morning Mr. Mandela’ waarmee ze sindsdien de wereld rondtoert om over Mandela en zijn werk te praten.

Hoe was het voor jou toen president Nelson Mandela kwam te overlijden, nadat je negentien jaar lang bijna dag en nacht samenwerkte met hem?
“Het schrijven van mijn boek ‘Good morning Mr. Mandela’ was helend. Madiba (zo wordt Mandela ook genoemd, het is zijn clannaam en een manier om respect te betuigen, red.) is nog steeds heel aanwezig in mijn leven omdat ik elke dag over hem praat. Dat helpt ook om met mijn verdriet om te gaan. Verder denk ik niet te veel over na over het leven dat ik had naast president Nelson Mandela, want het laatste dat ik wil, is verwaand worden.

Nadat mijn boek uitkwam, verlangde ik naar een eenvoudig leven en ik dacht eraan om een bloemenwinkel te openen. Ik was het politieke getouwtrek rond Madiba beu. Maar dat draaide helemaal anders uit. (lacht) Mensen vragen me: “Zelda, wat is je vijfjarenplan? Maar ik heb helemaal geen plannen.” Ik had bijvoorbeeld helemaal niet de ambitie om zo dicht bij Madiba te komen. Zoiets plan je niet. Vandaag is het mijn levensdoel en mijn passie om de levenslessen van de persoon voor wie ik werkte verder uit te dragen.”

Als je nu terugblikt, hoe kwam je ertoe om te werken met één van de meest bekende personen in de geschiedenis van de mensheid?
“Ik geloof dat wat moet zijn, zal gebeuren. Toen ik 23 jaar was, wilde ik geen office assistant zijn, dus ik werkte keihard en werd manager. Ik weet zelf niet waarom president Mandela mij op een bepaald moment uitkoos om zijn assistent te zijn. Ik ben iemand van alles of niets. Het is belangrijk om in het moment te leven en je best te doen met wat je hebt. Als ik had gezegd: “Ik kan dit niet alleen, ik kan niet én personal assistant, én woordvoerder én crisismanager zijn, dan zou ik niet op die geweldige rollercoaster hebben gezeten. ‘Trusting the process’ is een cliché, maar zo werkt het wel.

“Het is mijn verplichting om over zijn werk te vertellen. Dat is mijn manier om iets terug te geven.”

Het zal je misschien verbazen, maar ik vond mijn werk niet altijd even leuk, al gaf het mij wel opportuniteiten. Mijn toewijding is wat mij speciaal maakt. Ik was honderd procent toegewijd aan mijn job. Op een bepaald moment had ik mezelf erop getraind om op eender welk moment eender waar te slapen. Ik had zo’n  bevoorrecht leven. Om zo dicht bij iemand als Nelson Mandela te staan. Het is mijn verplichting om over zijn werk te vertellen. Dat is mijn manier om iets terug te geven. Ik betoon mijn dankbaarheid voor het leven dat ik had door de mensen vandaag te helpen begrijpen waar Nelson Mandela voor stond.”

Je bent nu ook een professionele spreker, hoe ben je dat geworden?
“Mijn sprekerscarrière startte in 2010 toen we Madiba’s publieke leven begonnen in te perken omdat het fysiek niet meer mogelijk was voor hem. Een vriendin van me werkte bij de Nationale Rugby Vereniging en vroeg me om voor het nationale vrouwenteam te komen spreken. Ook al was ik spreken voor een groep helemaal niet gewend, ik vond het leuk en ben het blijven doen.

Na het overlijden van Madiba ben ik er even mee gestopt. Zes maanden later, toen mijn boek uitkwam, kreeg ik plots enorm veel aanvragen om te komen spreken en dat is nooit gestopt. Mensen verlangen ernaar om Madiba’s verhaal te horen. Nadat het boek uitkwam dacht ik dat de tijd was gekomen voor een rustiger leven en die bloemenwinkel. Niet dus! Eerlijk gezegd, ik had niet verwacht dat het boek zo’n succes zou worden.”

Hoe heeft Nelson Mandela jou veranderd?
“Op zo veel manieren! Maar als we het simpel houden, dan gaat het hierover: ik kijk nu anders naar de mensen rondom mij. Madiba was van nature een heel mindful persoon. Mindful zijn vraagt veel oefening. Hij had daar tijdens zijn jarenlange opsluiting alle tijd voor gehad. In de snelle wereld van vandaag is het zo gemakkelijk om te vergeten om af en toe stil te staan bij de dingen. We leven in onze eigen silo’s en daardoor zijn we afgesneden van elkaars levensverhaal.

Bijvoorbeeld: als ik op restaurant ga, dan maak ik tijd voor oogcontact en een babbeltje met de mensen van de bediening. De meesten van ons proberen gewoon het einde van de dag te halen. Dus als jij dan op restaurant even de tijd neemt om op te kijken en “dank u, hoe gaat het met u vandaag?’” te zeggen, dan maak je een verschil in iemands leven. Hetzelfde geldt in de supermarkt met de kassabediende.

“We zitten vol vooroordelen. Dat is normaal, maar het is onze uitdaging om ons vooroordeel in vraag te stellen.”

Nelson Mandela leerde me ook om over de levensomstandigheden van andere mensen na te denken. Dit gaat over empathie. Ander voorbeeld: je bent met de auto aan’t rijden en iemand snijdt je de weg af. Dan gaat het erom om geen oordeel te vellen. Maar ervan uit te gaan dat er misschien een heel goede reden is dat die persoon dit doet. We zitten vol vooroordelen en dat is normaal, maar het is onze uitdaging om ons vooroordeel in vraag te stellen. Veel mensen zullen dit niet begrijpen, maar als ik naar een moordenaar kijk, zal ik nog steeds empathie opbrengen.

Nelson Mandela geloofde dat niemand verloren was. Hij zou de hand reiken naar een moordenaar en zeggen: “Je hebt een fout gemaakt, je moet je verantwoordelijkheid opnemen en de gevolgen dragen, maar dat betekent niet dat we je afschrijven. Dus, ik reduceer mensen niet tot hun daden.”

Als je voor een groep spreekt, ben je dan jezelf of acteer je?
“Interessante vraag. Het gaat niet zozeer over of ik op een podium mezelf ben of niet. Ik ben erg op mijn gemak in één-op-één gesprekken, of met een groep vrienden. Als introverte persoon vind ik het een uitdaging om voor een grote groep of voor vreemden te spreken. Op een podium durf ik wel eens wat te acteren, omdat hoe je je verhaal brengt en hoe je er staat bepalend is voor de impact.

Als jong meisje wilde ik eigenlijk actrice worden. Ik ben nooit professioneel actrice geworden. Maar in mijn negentien jaar met Madiba heb ik als woordvoerder vaak geacteerd. (lacht) Zo is het ook met spreken in het openbaar gegaan, ik acteer vaak als ik op het podium sta.

“Op een podium durf ik wel eens wat te acteren.”

Ik gebruik graag humor. Nelson Mandela had ook zo veel humor. Sommige verhalen vinden mensen erg grappig. Zoals toen Madiba koningin Elizabeth ontmoette. Hij keek naar haar en iedereen verwachtte dat hij het protocol zou respecteren, en dat deed hij ook, maar hij wou ook het ijs breken. Het duurde een hele poos voor hij aan de andere kant van de kamer bij haar aankwam en toen hij er was, zei hij “Elizabeth, you lost weight!” Iedereen hield zijn adem in en de koningin moest erg lachen. Zijn vrouw Graça Machell zei: “Je mag haar niet aanspreken met Elizabeth!”, “Waarom niet?”, antwoordde hij, “ze noemt mij Nelson!” In elke situatie kon hij zijn gevoel voor humor gebruiken om de spanning te doorbreken.”

Welk advies wil je de jonge mensen van vandaag nog meegeven?
“Ik geloof dat de dingen gebeuren zoals ze moeten gebeuren. We zijn op het juiste moment op de juiste plaats. Dus mijn advies aan jonge mensen: leef bewust en doe wat je doet met volle overtuiging. Want je weet nooit wat de volgende opportuniteit is die daaruit voortkomt. En zoals Madiba altijd zei: “Het lijkt altijd onmogelijk, tot het gedaan wordt door iemand.””

Foto’s: Evy Raes

Bekijk hier de Ted Talk die Zelda la Grange in april in ons land gaf: 

Schrijf je reactie

Elizabeth Van Den Bergh helpt vrouwen om met meer zelfvertrouwen en impact te spreken. Want het is 2017 en vrouwen zijn nog steeds ondervertegenwoordigd op de publiek podia. Man, dochter en zoon maken haar elke dag blij, of toch ongeveer. Haar hart verover je door met liefde te koken.

Lees verder in Wereld

Colofon

Adres Redactie

Toko Space t.a.v. Charlie Magazine
Statiestraat 139
2600 Antwerpen