De wetten van de jungle

Afgelopen weekend daalden Thiery en ik de bergen van de Ardèche af  met een volle camionette en aanhangwagen om ons aan te sluiten bij het event ‘We gaan naar Calais en nemen mee…’, een burgerinitiatief uit België dat heel veel mensen op de been had gebracht, ook hier in de Ardèche. Uiteindelijk zou ik een heel ander parcours volgen maar daar was ik me toen, die vrijdagochtend om vijf uur in het pikkedonker, totaal nog niet van bewust.

Thiery werkte vier jaren geleden voor Médecins du Monde in de kampen van Calais en omstreken. Een betere reisgezel kan ik me dus niet wensen. Ik vraag hem de oren van het hoofd tijdens de elf uur durende rit naar daar. Maar niets had me kunnen voorbereiden op wat ik in Calais te zien zou krijgen…

jungle0

Ardèche zamelt spullen in voor de vluchtelingen in Calais (ikzelf sta in het midden).

jungle4

De grote ingang van het vluchtelingenkamp, rechts begint het kamp.

Omstreeks vijf uur arriveren we aan het kamp van Calais. Daar is de bedeling van goederen reeds in volle gang. Het is chaotisch en met momenten angstaanjagend. Het lijkt eerder op een plundering: mensen rennen in het rond, trekken aan portieren, duiken in koffers, hier en daar is wat geduw en getrek. Wanneer wij de ingang van het kamp naderen, stormen er vluchtelingen op ons af die op de aanhangwagen proberen te klimmen. Vlug maken wij rechtsomkeer en besluiten het op een andere manier aan te pakken.

We bellen een contact van Thiery, Jean. Jean en zijn familie zijn rasechte ‘cht’i’, zoals de lokale bevolking van Calais wordt genoemd. We worden er met open armen ontvangen door drie generaties die onder hetzelfde dak wonen. We stockeren er onze spullen en schuiven mee aan tafel. De verhalen die ik die avond te horen krijg, gaan mijn verbeelding te boven.

Je kan mensen die op de vlucht zijn voor oorlog of armoede niet tegenhouden.

Al van in het begin helpt iedereen binnen deze familie de vluchtelingen. Het vluchtelingenprobleem in Calais is namelijk geen recent fenomeen. Al meer dan tien jaar is dit het kritieke punt om de overzet naar Engeland te wagen maar ook tijdens de tweede oorlog was dit een belangrijk transitiepunt. De echte problemen begonnen pas toen de Franse regering besloot om in 2002 het legale opvangcentrum Sangatte te sluiten. Vanuit het naïeve idee ‘als we de vluchtelingen niet meer helpen, zullen ze ook niet meer komen’. Maar je kan mensen die op de vlucht zijn voor oorlog of armoede niet tegenhouden. Met als gevolg dat er overal in en rondom Calais ‘squats’ ontstonden. Kleine kampen van vluchtelingen die zich moesten beredderen en afhingen van de vrijgevigheid van de lokale bevolking.

Naast het huis van Jean bevindt zich een groot parkeerterrein voor camions waar zich tot voor kort zo’n squat bevond. Het begon met een klein gebaar: de moeder van Jean vulde flessen en bidons met water en zette die naast het parkeerterrein neer. De dag erop stonden die er leeg terug. Gaandeweg werd er ook voedsel en kleding neergezet. En tijdens de winter hout. En dekens. En speelgoed voor de kleinsten. En nu, zoveel jaren verder, werken Jean en zijn broer elke dag in het kamp (naast hun dagjob) en kennen het als hun broekzak. Ze bouwen huisjes, ze repareren fietsen, ze delen voedsel en kleding uit en hebben nauwe contacten met de vele ‘passeurs’. Dat laatste is een noodzakelijk kwaad, maar de enige manier om dingen gedaan te krijgen. De kinderen verzamelen op school kleding, oude telefoons en andere zaken en sorteren dat thuis. De vluchtelingen weten dat ze altijd bij deze familie terecht kunnen: voor wat eten, een bed voor een nacht, hulp met hun papieren of een gesprek. Een grote pot met snoep staat in het midden van de tafel. “Sommige vluchtelingen hebben nog nooit een ‘bonbon’ gegeten en die gelukzalige gezichten van een kauwend en smakkend jochie verwarmen mijn hart”, vertelt de moeder van Jean me met een vette knipoog.

Jean en zijn broer werken elke dag in het kamp. Ze bouwen huisjes, ze repareren fietsen, ze delen voedsel en kleding uit en hebben nauwe contacten met de vele ‘passeurs’.

De volgende ochtend neemt Jean ons mee op sleeptouw in het kamp van Calais. Op het eerste zicht zie je een grote massa vluchtelingen maar eigenlijk zijn dat tientallen kleine communities met aan het hoofd een chef, vaak een ‘passeur’. En het zijn niet alleen Syrische vluchtelingen die je hier aantreft, maar ook Afghanen, Koerden, Eritreërs, Soedanezen, Ethiopiërs, Iraniërs, Irakezen, Oekraïners, Kosovaren, Vietnamezen… Voordien kampeerden deze verschillende nationaliteiten afzonderlijk en verspreid over Calais maar enkele maanden geleden besliste het gemeentebestuur van Calais om de vluchtelingen samen te drijven, op deze plek naast de autostrade. Net op het moment dat de vluchtelingenstroom begint toe te nemen en de overzetpunten strenger bewaakt worden. Nu wonen al die nationaliteiten gedwongen samen en het aantal neemt dagelijks toe. Waren er voordien zo’n 500 vluchtelingen dan is dat de dag van vandaag al meer dan 4000. Iedereen die we passeren groet ons: “Salaam! Bonjour! Hello! Welcome!”

jungle10

Een protestmars in het kamp van de vluchtelingen.

Wat je ziet is een stad die zich ontwikkelt binnen een stad. Mensen beginnen zichzelf te organiseren. Tussen het vuil en de gammele tenten verrezen al een tiental restaurantjes en winkeltjes, een school, een bibliotheek, een kerk en een moskee.

Maar in deze ‘jungle’ heerst de wet van de sterkste. Omdat deze mensen in een uitzichtloze situatie zitten en de Franse en Engelse regeringen hun ogen sluiten, is dit een ideale plek voor criminelen om mensen uit te buiten.

Mensen die uit pure noodzaak hun land moeten verlaten, betalen daar dikwijls grof geld voor aan mensensmokkelaars. Vervolgens leggen ze duizenden kilometers af in mensonterende en ronduit gevaarlijke omstandigheden. En als ze in Calais belanden, worden ze aan hun lot overgelaten en vallen ze opnieuw ten prooi aan malafide personen. Wie aan de overkant wil geraken kan niet zonder een ‘passeur’. Je betaalt 100 euro per persoon voor een poging. En als je in een camion of in een container geraakt, moet je daar minimum nog eens 500 euro per persoon voor ophoesten. Dat verklaart meteen ook waarom sommige mensen al na een dag weg zijn, terwijl anderen er maanden over doen.

jungle12

Het schooltje in het vluchtelingenkamp

Ook hier is er geen rechte lijn tussen ‘goed’ en ‘kwaad’. Velen worden passeur om zo zelf genoeg geld te verdienen om de overtocht te kunnen maken. Als je iets wil regelen in het kamp moet je met de chefs of passeurs onderhandelen. Maar zij zorgen op hun beurt ook voor een zekere rust binnen het kamp, lossen conflicten op, nemen zwakkeren onder hun hoede. En de echte maffia wonen niet in het kamp maar komen af en toe met hun sjieke BMW het geld cashen op het terrein.

En zo ontstaan er absurde situaties. In één van de Soedanese communities is een Pakistaan de grote chef. Amal, een klein, schriel mannetje, heeft zo’n dertig reusachtige Soedanezen onder zijn ‘bevoegdheid’.

Of je hebt ‘singeur’ een Afgaan die zich al jaren voordoet als een gek en de hele dag luidkeels loopt te zingen. Totdat Jean beseft dat hij helemaal niet gek is, maar dat dat zijn dekmantel is om zonder problemen jaren in het kamp te blijven rondhangen als passeur.

Moeders vragen verdovende medicatie voor hun baby’s zodat deze geen lawaai zouden maken. De mensen die gewond door het kamp strompelen, hebben er een mislukte poging opzitten.

We drinken thee bij Azmin. Dat hij talent heeft, zie je aan zijn huisje dat in de hoogte is gebouwd met uitzicht over het kamp. Een prachtige houten constructie, mét schuifdeur en hangslot en de binnenkant is geïsoleerd met een dikke stof vol witte sterren. Een chef, maar wel eentje die zich ontfermd heeft over een gehandicapte jongen die hier alleen is aangemeerd.

De overzet is en blijft gevaarlijk. Waar je vroeger nog op eigen houtje een poging kon wagen is dat met de metershoge hekken, de politiebewaking en technologisch snufjes zoals een CO2 detector, niet meer mogelijk. Vluchtelingen oefenen met plastieken zakken over hun hoofd om zo lang mogelijk hun adem in te houden. Moeders vragen verdovende medicatie voor hun baby’s zodat deze geen lawaai zouden maken. De mensen die gewond door het kamp strompelen hebben er een mislukte poging opzitten.

“‘s Nachts is het hier erg gevaarlijk”, vertelt Adam, die samen met vier andere jonge mensen een Ethiopisch restaurantje runt. En dat is het ook. ‘s Nachts vloeit de drank rijkelijk, drugs kan je hier op elke ‘straathoek’ vinden en de prostitutie tiert welig.

De politie komt nooit in het kamp. Als er een situatie uit de hand loopt, dragen de vluchtelingen zelf de gewonden naar de rand van het kamp.

We passeren een Iraans gezin. Grootvader, moeder, vader en een klein meisje. Ik geef haar een rode ballon en wat potloden. De moeder bedankt me met tranen in de ogen en een hand op het hart. Het kleine meisje kijkt verwonderd naar de rode ballon. Ik kan alleen maar hopen dat ze hier zo snel mogelijk weggeraken. Dit is geen plek voor kinderen. Voor niemand.

Ik ontmoet veel gepassioneerde maar ook uitgebluste mensen. Eén dokter werkte op de gevaarlijkste plaatsen ter wereld maar kreeg een burn-out in Calais.

Alle vluchtelingen in Calais zijn afhankelijk van de enkele organisaties die er werkzaam zijn. Zo zijn er Médecins du Monde, Salaam, L’Auberge des Migrants, No Border en enkele kleinere verenigingen aan het werk. Vele van deze organisaties zijn opgestart vanuit Calais, als burgerinitiatief, omdat de lokale bevolking de situatie van de vluchtelingen, waar zij dagelijks mee geconfronteerd wordt, niet meer kon aanzien. Zij proberen allemaal met de beste wil van de wereld deze uit zijn voegen barstende situatie onder controle te houden maar er is niet genoeg voedsel, niet voldoende kleding, niet voldoende slaapplek, niet voldoende sanitair. Ik ontmoet veel gepassioneerde maar ook uitgebluste mensen. Mensen die het beu zijn om te vechten tegen een regering die weigert aan haar plichten te voldoen. Mensen die de dagelijkse miserie niet meer aankunnen. Ik verneem het verhaal van een dokter die op de gevaarlijkste plaatsen ter wereld had gewerkt maar een burn-out kreeg in Calais.

jungle14

Een vluchteling voor zijn huisje samen met twee hulpverleners en ikzelf. Op zijn witte huisje tekende hij een ‘ode aan Frankrijk’.

Daarom is het werk dat Jean en zijn familie hier verrichten ook zo belangrijk. Er blijft toch een soort afstand tussen de verenigingen die na de werkuren terug huiswaarts keren en in de weekends vaak afwezig zijn. Jean leeft bijna in het kamp en heeft het vertrouwen van velen gewonnen. Hij kan daardoor aan touwtjes trekken om explosieve situaties weer recht te trekken. Zo vertelt hij me een verhaal over hoe hij acht huisjes had gebouwd voor een groep Ethiopiërs. De volgende dag waren deze allemaal platgebrand. “Jaloezie!”, briest hij. Hij is vervolgens met de jaloerse chef gaan praten en kreeg hem zo ver dat hij samen met de concurrerende community de handen in mekaar sloeg. Samen pootten ze in een recordtijd 22 huisjes neer.

Na een lange dag in het kamp ben ik duizelig van de indrukken en emoties. Om in de sfeer te blijven, gaan we eten in een kebabzaak in het centrum van Calais. Zowel binnen als buiten staan tientallen Syrische jongeren, druk communicerend met het thuisfront. Zij kamperen in de naburige straten en parken. Misschien kennen ze de jungle niet? Misschien willen ze er niet naartoe? Of hopen ze hier heel snel weg te geraken? Een blonde vrouw werkt zich in het zweet om al de bestellingen rond te krijgen en wriemelt zich tussen al die bellende en sms’ende mensen. Gratis internet, een plek om je gsm op te laden en eten ‘zoals thuis’ doen hier wonderen voor de plaatselijke economie. Zoveel is duidelijk. We schuiven ergens aan. De jongeman is hier vier uur geleden gearriveerd. Hij gaat vannacht meteen een poging wagen. Hij toont ons een foto van zijn vrouw en twee kleine kindjes. Zij zitten in een vluchtelingenkamp in Libanon. Hij hoopt ze snel weer te zien. Plots veren ze allemaal recht en verdwijnen de nacht in. Wij wuiven en roepen hen na: “Good luck and take care!”

Voor we weer huiswaarts keren, wil Thiery me nog een kamp laten zien in de buurt van Dunkerque. Dat wordt ons door velen afgeraden. Het is zondagmiddag en omdat er dan geen vrijwilligers zijn, is het dé dag voor de passeurs om mensen op te laden. Passeurs houden niet van pottenkijkers, dat spreekt voor zich. “En tegenwoordig hebben ze ook wapens”, zucht de Algerijnse Faroud die al vijf jaar in de kampen werkt. Hijzelf durft niet mee te gaan maar houdt de wacht aan de ingang.

Een klein meisje rent op ons af: “Hello! Hungry! Hungry!” Haar Iraanse moeder vertelt ons dat er vandaag geen voedselbedeling is geweest. We hebben bewust niets meegenomen om een volkstoeloop te vermijden maar het breekt mijn hart om dat kleine meisje teleur te moeten stellen. Vervolgens worden we bijna van de weg gereden door een auto die met een rotvaart en slippende banden het kamp uitrijdt.

Waarschijnlijk een gestolen wagen, volgeladen met wanhopige mensen. Mensen die hopen dat ze na vandaag eindelijk weer een veilig leven kunnen leiden.

En ik hoop dat vurig met hen mee.

Foto’s: Swaane Lauwaert
8 reacties
  • marie-paule says:

    Hallo Swaane,mooi artikel EN mooie foto’s.
    Op 5 september ben ik meegeweest naar Calais als vrijwilliger.
    Ik ben van Maasmechelen helemaal alleen gekomen naar Antwerpen,daarna achteraan gereden tot Mannekesveren,van daaruit naarCalais goederen sorteren .
    En toen mochten we eindelijk naar de ‘jungle’,ik was zo blij dat ik erbij mocht zijn
    en kon uitdelen.
    Maar dat hebben anderen vrijwilligers voor mij gedaan, omdat ik een beetje schrik had dat de mensen mijn auto in wouden komen.
    Nu weet ik wel dat alles goed afloopt als er medewerkers bij zijn.
    Ondertussen was het 17uur,en moest ik door gaan richting Maasmechelen,meer dan 3uur rijden,veel te vroeg natuurlijk maar ik heb thuis ook nog verplichtingen,spijtig.
    Maar die beelden van de hele dag zijn me toch een week bijgebleven,ik vond het
    gewoon fantastisch allemaal en daarom ga ik ook vaker meekomen.
    Spijtig genoeg vind ik geen foto waar ik op sta,weet jij soms bij wie ik daarvoor terecht kan…mischien heb jij er toevallig?
    Moest t zijn wil je me die dan doorsturen?…ik was die blonde vrouw met jeans en zwarte broek.

    Dank op voorhand ,Marie-Paule

    • Swaane Lauwaert says:

      Dag Marie-Paule,
      Ik heb zelf amper foto’s getrokken. Maar Sarah Van Looy (zie bij de andere Charlie’s) heeft er wel verschillende kunnen nemen. Best eens bij haar informeren zou ik zeggen. Mvg Swaane

  • Hilde De Ceuster says:

    Ik vind dit een bijzonder verhelderend artikel. Proficiat Swaane.
    Hilde

  • katrien says:

    Ik ben met verstomming geslagen over zoveel “exhibisionisme” in dit artikel. In Gent zaten we deze week met een grote groep mensen samen om de hulp aan Calais te stroomlijnen. Oa. foto’s nemen doe je gewoon niet. Weet dat dit zich tegen de vluchtelingen kan keren (misschien even juridisch advies inwinnen voor je dit soort artikels schrijft?). Ik vraag me ook af wat de bedoeling is van deze tekst.

    • Beste Katrien, natuurlijk weet ik dat foto’s nemen ‘not done’ is. Ik heb dan ook geen enkele foto van de tientallen mensen die ik persoonlijk ontmoet heb. De mensen die je nu op de foto ziet hebben daar zelf expliciet om gevraagd. Tijdens het protest zijn ze ons komen vragen om foto’s te nemen. De enige andere man is een vriend van de hulpverlener waar ik drie dagen mee optrok. Ook hij vroeg dit zelf. En met dit ‘exhibionistisch’ artikel wil ik aantonen dat als de Franse regering zich niet engageert, de vluchtelingen ten prooi zullen blijven vallen aan maffiose praktijken.

      • katrien says:

        Dag Swaane,
        De meeste vluchtelingen weten helemaal niet hoe het er hier voor hen juridisch aan toe gaat. Mocht je de moeite nemen om dit eerst te checken dan zou je weten dat vluchtelingen uit Calais die aankomen in G.B. via fotoscreening mogelijks herkend worden. Niks ergs mee, was het niet dat het statuut van oorlogsvluchteling dan vervalt en die persoon politiek vluchteling wordt. En dat is een catastrofe! Maar ik veronderstel dat je voldoende opzoekwerk deed om dit te weten. Blijkbaar is het belang van de vluchtelingen ondergeschikt aan het maken van ‘the best pic’. Sensatie dus en vooral draaiend rond het eigen goede gelijk!
        Misschien dit eens lezen?
        http://mashable.com/2015/09/10/calais-camp-jungle-aid/#cN0qg0_4AukY

  • Zo schrijnend om te beseffen dat die mensen hun enige hoop de mensensmokkelaars zijn. Dat er dik geld verdiend wordt met hun miserie. Ik hoop dat Europa snel het licht zal zien en eindelijk iets aan deze kromme situatie doet. Mensen sterven en smokkelaars verdienen bakken geld omdat onze regeringen geen legale manier voorzien voor deze mensen. Ze geraken er toch, uiteindelijk, of ze sterven. Hoog tijd dat er iets gebeurt.

    “We kunnen dit” zegt Merkel en daar ben ik heilig van overtuigd. Wij kunnen het, om deze mensen een betere toekomst te gevenen nee, we gaan daar zelf echt geen boterham minder voor moeten eten. Er is genoeg voor iedereen, als we het maar wat doordacht aanpakken.

    Bedankt Swaane om je verhaal te delen. Om deze mensen een naam, een verhaal en een gezicht te geven. We moeten dit blijven doen, totdat er afdoende oplossingen gevonden worden.

  • mieke says:

    Dankjewel voor je onderneming en je getuigenis.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Zonder jou, geen Charlie

We hebben jou nodig om ons magazine te blijven maken. Kom dus bij de club en krijg:

  • 2 bookzines ((nr. 6 najaar 2017 + nr. 7 voorjaar 2018)
  • Charlie goodies
  • toegang tot alle online artikels

Zonder jou, geen Charlie!

Er is meer dan ooit nood aan eerlijke verhalen en het geloof dat we dingen kunnen veranderen. Hell yeah. Word een Charlie en maak ons magazine mee mogelijk.

Ik word lid!