Opinie

“Racisme is een ziekte. Je moet het ook behandelen als een ziekte”

“Racisme is een ziekte. Je moet het ook behandelen als een ziekte”

Vrijdagavond werd een man in Berchem aangereden. Opzettelijk. En daarna reed de dader nog eens over hem heen. Opzettelijk. Getuigen achtervolgden de wegpiraat en uiteindelijk gaf hij zichzelf aan. Het slachtoffer liep zware verwondingen op, maar is buiten levensgevaar. De dader is aangehouden voor poging tot doodslag na verkeersagressie. Dat is zo ongeveer de samenvatting van de feiten die we in de kranten en op nieuwssites konden lezen. Op zich genoeg om koude rillingen van te krijgen. Ik hou telkens we op de baan zijn en iemand bruuske manoeuvres doet mijn adem in.

Heel lang geleden maakte ik samen met mijn moeder kennis met iemand die last had van road rage. Mijn moeder had te laat beseft dat ze in het foute baanvak stond en stak verontschuldigend de hand op. Een man volgde ons toen drie stoplichten lang, gesticulerend en schreeuwend, tot mijn mama zich aan de kant zette. Hij ook, nog steeds schreeuwend. Ze stapte uit met de handen in de lucht om zich uitgebreid te verontschuldigen. Om de situatie te ontmijnen, omdat ze bang was en haar dochters in de wagen zaten. Toen de man zag dat het om een vrouw met kinderen ging, kalmeerde hij, en stapte hij mompelend terug in zijn wagen.

“Ik ben altijd bang dat het een keer mis zal lopen als mijn man rijdt.”

Wij zaten nog lang na te bibberen in de wagen en beseften dat het heel anders had kunnen lopen. Wat als mijn mama een man was geweest, of ook geagiteerd? Het was waarschijnlijk op een vechtpartij uitgelopen, zo opgefokt was de andere bestuurder. Ik ben altijd bang dat het een keer mis zal lopen als mijn man rijdt. Mensen zijn ook zo gestresseerd in hun wagen. En het verkeer is gewoon gevaarlijk. Een ongeluk is snel gebeurd, en je weet nooit waartoe een ander in staat is.

De vrouw van het slachtoffer van vrijdag heeft echter een heel ander verhaal te vertellen, en dat deelde ze zondagmiddag op Facebook. In een post die ondertussen bijna 1300 keer gedeeld is, vertelt ze haar versie van de feiten. Jasmina Akrich beschrijft het bloedstollende relaas van wat ik niet anders kan omschrijven dan een racistisch gemotiveerd haatmisdrijf. Ze vertelt hoe de man na een eerste gevaarlijke manoeuvre racistische verwijten begon te schreeuwen (“Ietsje verder vroegen we hem of hij het eens wat rustiger aan kon doen. Hij begon te roepen dat wij terug naar ons land moesten gaan waarop ik duidelijk maakte dat we hier zouden blijven en hij er maar mee moest leren leven. “Goed, blijf maar, dan zijn jullie voor iets goed. Om onze appartementen schoon te maken”, zei hij.”).

“Toen haar echtgenoot terug naar zijn eigen wagen liep en terug wilde instappen, reed Tim in volle vaart op hem in.”

Iets verder sneed hij hen nogmaals abrupt de pas af. Jasmina is zwanger, ze voelde de gordel in haar buik duwen. Haar man had er genoeg van. Toen de agressieveling achter hen terechtkwam aan een stoplicht, stapte de man van Jasmina uit om uitleg te gaan vragen. Net zoals mijn mama toen ook uitstapte. Als je geliefden in gevaar gebracht worden reageer je vanuit de buik, op instinct. Tim V., de dader, hield zijn raampje gesloten en reageerde niet. Jasmina was mee uitgestapt, wat ik mezelf ook zie doen in die situatie, al was het maar om mijn man terug te roepen (wat Jasmina ook deed, toen omstaanders riepen dat de politie al gebeld was). Toen haar echtgenoot terug naar zijn eigen wagen liep en terug wilde instappen, reed Tim in volle vaart op hem in. Het slachtoffer kwam tussen de deur terecht die door de impact van de wagen loskwam en werd over de weg geslingerd. De dader stopte door de klap en reed dan NOG eens over het slachtoffer heen, alvorens weg te vluchten.

Later op de avond ging hij zichzelf aangeven. Er waren dan ook veel getuigen, en enkelen hadden hem gevolgd. Jasmina schreef de post op Facebook omdat ze wil dat mensen weten dat het hier niét zomaar een geval van verkeersagressie betrof, maar een aanslag op het leven van haar man, gepleegd door een man die hen niet in dit land wil.

“Het maakt me zo bang, dit verhaal.”

Het verhaal laat me niet los, ik blijf er om huilen. Ik ben zo dankbaar dat Jasmina’s man, een vader van (bijna) vier kinderen, het overleefde. Ik vind het zo moedig van haar dat ze haar kant van het verhaal kenbaar maakt. Het maakt me zo bang, dit verhaal. En ik word eigenlijk nog banger van de reacties van goedbedoelende mensen die me zeggen dat ik niet bang mag zijn. Want ‘er zullen altijd idioten zijn’, en ‘verkeersagressie is een ziekte van onze tijd’, en ‘je mag nooit uitstappen of op een raam tikken’, en ‘je moet hier niet meer van maken dan het is’. En ik word helemaal bang van de reactie van het parket in de media. “Racisme is niet behouden als verzwarende omstandigheid, omdat er geen getuigen van zijn. ‘De andere bestuurder geeft in zijn verklaring een andere versie van de feiten’, zegt het parket.” (dS, 16/9/19).

Want, let’s break it down:

Ten eerste: natuurlijk heeft de andere bestuurder (aka de dader) een andere versie van de feiten. In welk universum was het logisch geweest dat Tim V. zou zeggen: “jup, ik ben een racist en ik wilde deze man doodrijden omdat ik hem uit dit land wil/geen respect heb voor wie er in mijn ogen als een buitenlander uitziet”?

Ten tweede: er waren wél getuigen: Jasmina is een getuige! Ze was er de hele tijd bij en vertelt ons dat dit is wat er gebeurde.

Ten derde: ik geloof in een eerlijk proces en de kans op weerwoord, ook al lijkt het misschien nu alsof ik klakkeloos het relaas van één kant overneem als waarheid. Maar dat eerlijke proces houdt ook in dat je de beweringen van elke partij onderzoekt en serieus neemt. Hoezo wordt de kant van het slachtoffer nu al aan de kant geschoven als niet te bewijzen? Hoezo gaan er al persberichten met een eenzijdige versie de deur uit?

“Is het zo moeilijk om te geloven dat racisme en extremistische haat jegens mensen met migratieroots écht bestaat?”

Ten vierde: vertel mij op welke manier Jasmina baat haalt uit een valse verklaring? De misconceptie dat ‘met de racismekaart zwaaien’ makkelijk is, is zo hemeltergend vaak het narratief. Het is net ontzettend moeilijk om racisme te benoemen. Want je haalt er zo veel haat mee op je nek. Net zoals onder Jasmina’s post op Facebook ook alweer haat te lezen is. Waarom zou een zwangere vrouw, met drie jongere kinderen en een man in intensive care dat in godsnaam doen, als de dader al aangehouden is en een zware beschuldiging geformuleerd is? Tim V. wordt beschuldigd van poging tot doodslag. Haar man gaat het halen. Er is geen enkele reden voor haar om een polemiek te willen starten in deze stressvolle en zware periode, tenzij haar versie van de feiten klopt.

Ik vind het vreemd dat het we in een tijd leven waarin we liever willen geloven dat zij dit post met andere motieven, dan in te willen zien dat dit bestaat, gebeurt en een gigantisch probleem vormt. Is het werkelijk zo moeilijk om te geloven dat racisme en extremistische haat jegens mensen met migratieroots écht bestaat? Is het echt gemakkelijker te geloven dat een slachtoffer van een gruwelijk incident twee dagen na de feiten iets gaat verzinnen om… ja, waarom eigenlijk? Aandacht? Give me a break. Het doet me denken aan hoe we bij vrouwen die slachtoffer werden van seksueel geweld zeggen: believe women, believe victims. Dat principe zou ook écht moeten gelden voor slachtoffers van racisme of racistisch geweld. Voor elke valse beschuldiging zijn er tientallen ongehoorde terechte beschuldigingen. Moet er dan echt een nieuwe Hans Van Themsche opstaan voor we dit serieus nemen?

En tenslotte: mainstream media, waar zitten jullie? Is Dries Van Langenhove al gebeld? Hebben jullie Tom Van Grieken, Filip De Winter, Bart De Wever of Theo Francken al gebeld voor een statement? Heeft iemand zich al gedistantieerd van eender welke beschuldiging? Is er al gepolst hoe hun woorden misschien aanleiding zijn tot deze vormen van extreme agressie? Of doen we dat enkel bij moslims?

“Stel je voor dat exact ditzelfde scenario zich had voorgedaan met een wit koppel in de hoofdrol en een allochtone dader.”

Stel je voor dat exact ditzelfde scenario zich had voorgedaan met een wit koppel in de hoofdrol en een allochtone dader. Stel je voor dat een blonde, blauwogige zwangere vrouw zou beweren dat een donkere man met baard had geroepen: “jullie ongelovigen zijn nergens goed voor!” of iets dergelijk. En dat die daarna haar man had proberen dood te rijden met zijn wagen omdat hij op zijn raampje had getikt. Dat de vrouw een hartverscheurend relaas op Facebook deed over wat er gebeurde. Ik kan nu al met 200% zekerheid zeggen dat dit het hoofditem in elke nieuwsbulletin was geweest. Dat elke politicus met migratieachtergrond, moslim of niet, voor de camera zou worden gesleurd. Dat het opiniestukken zou regenen. En dat iedereen met migratieachtergrond dubbel zou plooien om zich ervan te distantiëren. Ik kan ook met redelijke zekerheid zeggen dat de achtergrond van de dader uitgeplozen zou worden tot in detail. Dat er over deradicalisatie gesproken zou worden. En dat het parket niet zou zeggen: de dader heeft een andere versie van de feiten.

Nu, ik was er uiteraard niet bij, en mijn aanvoelen dat je dit niet zomaar verzint is ook niet meer dan dat: een aanvoelen. Maar het is ontzettend angstaanjagend dat ik dit wél geloof. Dat ik intussen zo veel verhalen heb gehoord van extreem geweld met racisme als motief dat ik eigenlijk gewoon zit te wachten op het eerste zware incident. Moest morgen toch blijken dat de feiten anders zijn, zal ik dat zeker ook wereldkundig maken. Maar het neemt de basis van wat ik kwijt wil niet weg: er is een klimaat gecreëerd waarin het een kwestie van tijd is voordat racistische moorden, aanslagen, geweldplegingen hier zullen gebeuren. Of beter: ze zijn al gebeurd, maar nog niet als dusdanig benoemd. Ja, ik heb daar bewijs van. En ja, ik werk achter de schermen aan enkele van die zaken mee. We moeten als maatschappij wakker gaan worden, en dat zeg ik al vijf jaar. Racisme is een ziekte. Je moet het ook behandelen als een ziekte, met remedies, vaccinaties ter preventie en nazorg.

“Het is een kwestie van tijd is voordat racistische moorden en aanslagen hier zullen gebeuren.”

Eén van mijn favoriete tv-series is ‘The West Wing’: een serie van topscenarist Aaron Sorkin over de president van de VS, verschenen voor Trump het hele ambt voorgoed veranderde. In het tweede (en naar mijn mening belangrijkste) seizoen gebeurt er een aanslag. Een white supremacist schiet op de president en zijn entourage in, omdat de assistent van de president zwart is. In de nasleep van dat schietincident vragen de leden van de staff zich af waarom ze het incident zo moeilijk verwerkt krijgen. “We witnessed a lynching”, is het antwoord.

Dat is, oprecht, het gevoel dat ik krijg bij elk nieuw verhaal van extreme agressie met racistische motieven: we’re witnessing lynchings. En net zoals in de foto’s van lynchings waar je lichamen opgehangen aan bomen ziet bungelen, zijn er mensen die eronder picknicken, alsof er niets aan de hand is.

Wie willen we zijn als maatschappij? Gaan we blijven picknicken?

Foto: Harvey Bouterse

Schrijf je reactie

10 reacties
  • Tom says:

    Racisme lijkt me nog altijd een keuze, een heel domme keuze weliswaar.

    Wanneer (in Nederland) de situatie zo was geweest dat een wit gezin slachtoffer was van een islamitische wegpiraat met religieuze motieven tegen ongelovigen durf ik met 200% zekerheid te zeggen dat de mainstream media in de eerste berichtgeving zou spreken over een verwarde chauffeur.
    Ook dan wordt er weggekeken van de werkelijke toedracht.
    Blijft jammer dat zaken niet direct benoemd kunnen worden, zou voor iedereen beter zijn.

  • rob says:

    Louter op basis van wat jij schrijft (heb niks over dit voorval gelezen in andere media), vind ik helemaal niet dat je ‘overduidelijk’ kan spreken over een racistisch motief. 

    Het scenario dat je beschrijft met een wit koppel in de hoofdrol en een allochtone dader vind ik naast de kwestie. In ’emotiologica’ (o.a. ook gebezigd door de louche figuren die je zelf vernoemd) zoals ook deze, zitten dikwijls onjuistheden & verdraaiingen. Een beetje zoals een letterlijke vertaling.  Zulke redeneringen helpen niet om te begrijpen wat hier gebeurde & waarom. 

    De vraag die je m.i. moet stellen is: ‘Is het het diepgewortelde racisme van de dader dat hem het gaspedaal heeft doen indrukken?’ Of waren zijn racistische uitlatingen gewoon het eerste het beste dat hij de slachtoffers naar het hoofd kon slingeren? Had hij een blanke man/vrouw in dezelfde situatie ook overreden?  Zo ja, dan waren zijn uitlatingen racistisch, maar zijn motief niet. Lijkt mij toch wel een belangrijke nuance. 

    In een emotioneel conflict grijpen mensen naar de wapens die ze gemakkelijk vinden. Dikke, kleine, lelijke, marginale, domme, … en dus ook naar bruine, neger, …   Er is – in mijn hoofd thans – een verschil tussen een racist en iemand die er in een opwelling iets uitkletst. Iets wat ik daarmee nog niet goedkeur, welteverstaan. 

    Tot op zekere hoogte hebben we allemaal discriminatoire trekjes in ons (onder)bewustzijn. De omschrijving als ‘ziekte’ vind ik dan ook wat ongelukkig. 

    Punt is: racisme is een complexe meerdimensionale grijze zone. Ga te kort door de bocht, dan verliest uiteindelijk iedereen. 

  • Neusa Lopes Furtado says:

    Hi Dalila en Charlie magazine,

    Na het beluisteren van jullie interviews bij ZIGO en het lezen van dit artikel. Hebben jullie een fan erbij.Keep up the good work!
    #integrereninBelgië

    Mvg,
    Neusa

  • Werner says:

    Ik weet oprecht niet of het hier gaat over racisme of niet … Wat is racisme trouwens? Wat ik wel weet is dat mensen andere mensen – vaak in een opwelling – andere mensen kwetsen met de meest vreselijke zaken. Of dit nu gaat over huidskleur, geloofsovertuiging, een handicap, dik of dun, groot of klein … in een opwelling komt het slechtste van een mens naar boven. Vaak is een mens dan niet te stoppen, niet voor reden vatbaar, enkel nog instinct dat overblijft … ik heb gelijk en ben perfect, foutloos. Jij bent dom, een vat vol fouten. En je gaat er nu onmiddellijk voor boeten.

    En dat is fout. Hoe we met die ander vaak omgaan. of beter ‘niet’ omgaan. Er is geen enkel excuus om iemand fysiek of mentaal pijn te doen. En dat is de key question. Hoe kunnen we beter met elkaar leren omgaan? Hoe kunnen we elkaar helpen? Hoe kunnen we met een glimlach meer bereiken dan met domheid en agressiviteit?

    Maar meer nog is er een duidelijk verschil tussen een opwelling en structureel andere mensen ‘slecht’ behandelen. Een opwelling is altijd fout, maar daar kan aan gewerkt worden. Het kan letterlijk ieder van ons gebeuren. Ook jou en mezelf. ‘Structureel echter’ … is niet zomaar fout. En daar zit het echte kwaad en het echte racisme. Daar zit de ware kiem.

  • Karolien says:

    Is het zo moeilijk om te geloven dat racisme en extremistische haat jegens mensen met migratieroots écht bestaat? Nee, dat geloof ik zeer zeker en dat moet ook gepast worden aangepakt. En dat is inderdaad heel lastig, omdat het moeilijk te bewijzen is. Zoals veel andere zaken van immateriële aard blijft het vaak ongestraft en komen de daders weg om wille van het woord tegen woord principe. Eén van de problemen die maakt dat (blanke) mensen te vaak twijfelen aan (het bestaan/de frequentie/ernst van) racisme, is de veelvuldige valse beschuldigingen waarmee zij zelf of hun kennissen hebben meegemaakt. Hoewel het aantonen van racisme even delicaat en moeilijk is als het aantonen van seksuele intimidatie, ben ik dus zeker niet overtuigd dat het onterecht bovenhalen van de racisme kaart inderdaad zo zeldzaam is als jij lijkt te beweren, Dalila. Praat maar eens met blanke leerkrachten die amper nog leerlingen durven buizen omdat (ze soms op voorhand al te horen kregen dat) ze van racisme zullen beschuldigd worden, door leerlingen die daarna zonder veel kennis of competenties op de werkvloer verschijnen, waar werkgevers/leidinggevenden dezelfde verwijten krijgen en bijgevolg hun werknemers met twee maten en gewichten behandelen, en zo (extra) wrevel creëren tussen allochtonen en autochtonen. Of klasseer jij dat per definitie als leugens van de blanke fascistische Vlaming?

    • Dalilla says:

      Hey Karolien, bedankt voor je reactie en voor het lezen van de tekst. Ik snap waar je op doelt en ik wil het niet minimaliseren. Mijn man is leerkracht in het secundair onderwijs en ik heb zelf al heel vaak vormingen/lezingen gegeven aan leerkrachten en in de bedrijfswereld over onder andere hetgene wat jij omschrijft. Het is waar dat, zeker in het onderwijs naar mijn idee, veel leerkrachten me vertellen hoe ze valselijk van racisme beschuldigd werden. Ik merk dat dat voor verkramping en stress zorgt (tot zo ver dat men inderdaad nauwelijks nog durft corrigeren/bekritiseren vanuit de angst racist genoemd te worden). Tieners die in frustratie een woord gooien waarvan ze de volledige betekenis en implicatie niet kennen, is echter iets anders dan publiekelijk een voorval aankaarten online of in de media. Dat laatste doe je echt niet lichtzinnig. Ook in het geval van die tieners, of werknemers is het mijn ervaring dat er heel vaak een onderliggend gevoel/probleem speelt dat vaak wel geworteld is in een ervaring met racisme. Eens je doorvraagt bij die leerlingen of verongelijkte werknemers en tot de wortel van de issue komt, helpt dat vaak. Ik deed een aantal van die bemiddelingen en de resultaten daarvan waarvan wederzijds begrip (en verontschuldigingen aan zij die valselijk beschuldigd werden, dat ook). Heel vlaak blijkt miscommunicatie en een soort angst om het gesprek ten gronde aan te gaan de basis te vormen van de problematiek. De verhalen van racisme die ik te horen krijgen zijn echt zo talrijk, zo flagrant en zo damaging dat ik achter mijn stelling blijf staan dat er voor elke valse beschuldiging tientallen terechte zijn. De suggestie dat ik de verhalen van mensen die valselijk beschuldigd worden per definitie als leugens van de ‘blanke fascistische Vlaming’ zou klasseren is echt absurd. Ik gebruik ten eerste die termen echt nooit, en ten tweede denk ik dat als je zou lezen wat ik de afgelopen jaren heb geschreven en gedaan, je zou weten dat ik er op geen enkel moment zo in sta.

  • gianni says:

    Racisme is zeker een ziekte maar voor wel bijna elke ziekte is er een Cure en de medicijn van Racisme is

    De wereld de verborgen waarheid te tonen niet die valse geschiedenis
    en Zeker over Africa en Donkere mensen
    en Iedereen moet weten dat de vader en moeder van deze hele wereld donkere mensen zijn en zodra mensen weten wie hun echte ouders zijn Mieschien tonen ze zeker wat meer respect aan hun ouders

  • Annelies says:

    Helemaal mee eens! Racisme bestaat en doet zich nog iedere dag voor. Erken het eindelijk maatschappij en doe er iets aan!

  • Lieve Heijtenis says:

    Je hebt zo dik gelijk

    • Immaculée says:

      Ik vind jouw schrijven leerrijk.
      En ik bewonder je hoe je alles kan verwoorden.
      We hebben inderdaad nood aan een betere maatschappij , veel toleranter.
      Dank u Dalilla!

Dalilla Hermans is geboren in Rwanda en geadopteerd. Ze heeft er haar missie van gemaakt om racisme en discriminatie bespreekbaar te maken en aan te pakken. Ze schrijft regelmatig stukken over dit thema voor Charlie en heeft een tweewekelijkse column in De Standaard. In 2017 kwam 'Brief aan Cooper en de wereld' uit bij Manteau, een autobiografisch boek met een scherp maatschappijkritisch randje. In 2018 leverde ze een bijdrage aan de bloemlezing "Zwart -Afro-europese literatuur uit de Lage Landen". Later dat jaar verscheen bij Davidsfonds haar kinderboek "Brown Girl Magic". In 2019 verscheen de thriller "Black-out" (uitgegeven bij Horizon), haar eerste fictieboek voor volwassenen. Vanaf september 2019 is Dalilla seizoensdenker van Concertgebouw Brugge en momenteel schrijft ze ism Mungu Cornelis de monoloog 'Epiphany' die later dit jaar in première gaat bij NTGent.

Lees verder in Wereld

Colofon

Adres Redactie

Toko Space t.a.v. Charlie Magazine
Statiestraat 139
2600 Antwerpen